Zelfstandig koken met een visuele beperking: Linda deelt haar tips

Toen Linda (62) uit Sliedrecht hoorde dat ze haar zicht zou verliezen, kwam dat hard aan. Na een tumor aan haar oogzenuw en meerdere behandelingen werd haar zicht steeds minder. Toch besloot ze zich niet alleen te richten op wat niet meer kon, maar vooral op wat nog wél mogelijk is. Eén ding stond voor haar vast: ze wilde blijven koken. "Ik kook nu misschien anders dan vroeger," zegt ze, "maar koken blijft mijn passie, ook nu ik steeds minder zie."

Liefde voor koken van jongs af aan

"Ik probeer zoveel mogelijk te genieten van wat ik nog kan," vertelt Linda. "Dat heb ik ook geleerd tijdens mijn revalidatie bij Visio het Loo Erf. Ik kwam daar door het verlies van mijn zicht terecht en volgde en intensief persoonlijk ontwikkeltraject met begeleiding door verschillende deskundigen. Daar werd echt gekeken naar: wat doe je graag, wat is jouw passie, wat kun je nog en wat wil je doen?"

Voor Linda is koken haar passie. Al vanaf jonge leeftijd staat ze in de keuken. "Toen ik een jaar of acht was, hielp ik al mee met koken voor het gezin. Mijn oma vertelde wat er gemaakt moest worden en ik ging aan de slag. Ook had ik een moestuintje bij mijn opa en oma. Daar verbouwde ik groenten die ik dan weer in gerechten gebruikte. Zo is mijn liefde voor ingrediënten en koken ontstaan." Later maakte Linda van die liefde haar baan en werkte ze jarenlang als kok.

Een kookboek voor mensen met een visuele beperking

Tijdens haar revalidatie kwam Linda op een bijzonder idee: een ingesproken kookboek, speciaal geschikt is voor mensen die blind of slechtziend zijn. Linda: "Ik merkte dat veel recepten ervan uitgaan dat je kunt zien wat je doet. Daarom wil ik recepten inspreken en stap voor stap uitleggen wat je moet doen. Welke ingrediënten je nodig hebt, hoe je een ui snijdt en in welke volgorde je alles voorbereidt."

Zelf werkt Linda volgens een vaste methode. Alle ingrediënten gaan eerst in aparte bakjes. Die zet ze van links naar rechts neer, precies in de volgorde waarin ze nodig heeft tijdens het koken. "Dan hoef je niet meer te zoeken. Je weet precies welk bakje als volgende komt. Dat geeft rust en overzicht," legt Linda uit.

Slim werken in de keuken als je minder ziet

Een goede voorbereiding is volgens Linda belangrijk om veilig en zelfstandig te kunnen koken. Dat begint met een leeg aanrecht. "Je hebt dan ruimte om te werken en je raakt minder snel spullen kwijt," vertelt ze.

Door de jaren heen heeft Linda allerlei manieren en hulpmiddelen ontdekt die het koken makkelijker maken. Sommige oplossingen zijn verrassend eenvoudig. Een champignonsnijder blijkt bijvoorbeeld veelzijdig inzetbaar: "Ik gebruik hem ook voor appels. Het werkt snel en veilig."

Onder haar snijplank ligt altijd een antislipmatje of een vochtige doek, zodat de plank niet kan verschuiven. Messen legt ze steeds op dezelfde plek. "Leg ze aan de bovenkant van de snijplank. Dan weet je altijd waar ze liggen en kom je er minder snel per ongeluk tegenaan."

Handige tips voor afgieten, bakken en snijden

Ook bij het afgieten van groenten of aardappelen heeft Linda een vaste werkwijze. Ze zet ze eerst het vergiet in een schone gootsteen. "Je groenten en aardappelen vallen dan in het vergiet en je hoeft niet met een deksel op de zware pan boven het aanrecht en de gootsteen te draaien.”

Bij gebakken vlees gebruikt ze keukenpapier om het vet op te vangen. Ze legt een velletje op een bord of in een vergiet in de gootsteen en legt daar bijvoorbeeld de gebakken spekjes op. Om vlees om te draaien gebruikt Linda een groot pincet. "Dan hoef je het vlees niet in te prikken en blijft het sappiger." En haar advies voor messen? Houd het eenvoudig. "Koop geen complete messenset. Zoek één of twee messen die echt fijn in jouw hand liggen. Dat werkt veel prettiger."

Veilig omgaan met heet water

Voor het maken en inschenken van warme dranken heeft Linda ook haar eigen oplossingen gevonden. Een thermoskan, glas of beker zet ze eerst in de gootsteen voordat ze er heet water in schenkt. Met een vloeistofdetector weet ze wanneer het glas of de beker vol is. Linda: "Mocht er iets misgaan, dan komt het hete water in de wasbak terecht en niet over jezelf of op de grond."

Aangepaste keukenapparatuur en voelbare markeringen

Ook de keukenapparatuur is belangrijk als je weinig of niets ziet. Via de Wmo kreeg Linda een kookplaat met draaiknoppen. "Touchscreens zijn lastig als je weinig of niets ziet. Met draaiknoppen kan ik voelen waar ik sta."

Op haar combimagnetron heeft ze voelbare markeringen aangebracht bij de functies die ze het meest gebruikt. Zo kan ze haar apparatuur gemakkelijker zelfstandig bedienen.

Koken is beleven

Koken kost Linda meer energie door haar visuele beperking, maar het geeft haar ook energie. “De geur van kruiden, het proeven, het ontdekken van smaken. Als ik gedroogde kruiden gebruik, doe ik er vaak wat extra olijfolie bij. Dan komen de smaken nog beter tot hun recht."

"Het kost me tegenwoordig meer tijd en energie om iets te maken. Daarom begin ik eerder en verdeel ik het werk goed.” Het meest geniet ze wanneer vrienden of familie komen eten. Haar vrienden noemen haar huis soms een privérestaurant. “Als iedereen heeft genoten en de borden leeg zijn, ben ik ontzettend trots."

Ook samen koken met haar kinderen en kleinkinderen vindt ze bijzonder. "Mijn kleinzoon van 4 doet graag mee. Dan klopt hij een eitje of mag hij iets mengen. Natuurlijk met een schort voor."

Blijven ontdekken wat wél kan

Linda krijgt ambulant specialistische begeleiding van Visio. Begin volgend jaar start ze ook met een kookcursus bij Visio in Rotterdam. "Ik ben benieuwd hoe anderen het aanpakken. Misschien leer ik daar weer nieuwe dingen die ik kan gebruiken voor mijn kookboek."

Haar advies aan anderen die twijfelen of koken nog lukt? "Begin klein en ontdek wat voor jou werkt. Zet een gezellig muziekje op, neem de tijd en laat je niet tegenhouden door wat niet meer kan. Er is vaak veel meer mogelijk dan je denkt."