Veilig onderweg met hemianopsie: onderzoek Eva Postuma

Op donderdag 19 februari 2026 verdedigt Eva Postuma, promovendus aan de Rijksuniversiteit Groningen, haar proefschrift over veilig onderweg zijn met hemianopsie. Het onderzoek is uitgevoerd in samenwerking met Koninklijke Visio.

Hoe kijkgedrag helpt bij bewegen in het verkeer

Zie je maar de helft van wat er om je heen gebeurt? Bij homonieme hemianopsie (HH) ontbreekt informatie aan één kant van het gezichtsveld. Dat kan lopen, fietsen en oversteken in het verkeer een stuk lastiger maken.

In haar onderzoek bestudeert Eva hoe mensen met homonieme hemianopsie hun ogen en hoofd gebruiken tijdens deelname aan het verkeer. Zij maakte hierbij gebruik van literatuuronderzoek en een virtuele omgeving. In deze omgeving kregen ook mensen zonder homonieme hemianopsie tijdelijk een gesimuleerde gezichtsvelduitval. Op die manier werd inzicht verkregen in hoe mensen zich spontaan aanpassen aan het verlies van gezichtsveldinformatie. 

Aanpassen is mogelijk

Uit het onderzoek van Eva blijkt dat mensen met homonieme hemianopsie zich vaak beter aanpassen dan verwacht. In virtuele verkeerssituaties konden zij net zo veilig oversteken en fietsen als mensen zonder zichtproblemen. Ook in andere studies zijn voorbeelden te vinden van mensen met homonieme hemianopsie die even goed autorijden.

Dit laat zien dat hemianopsie niet altijd een blijvende, grote beperking hoeft te zijn.

Niet elke aanpassing helpt

Veel mensen passen hun kijkgedrag vanzelf aan, maar niet elke aanpassing is effectief. Zo maken sommige mensen met hemianopsie tijdens het autorijden kortere oogbewegingen of kijken zij tijdens het fietsen vaker naar hun blinde kant, zonder dat zij daardoor meer verkeer opmerken.

Wat werkt, hangt sterk af van de situatie. Een strategie die helpt bij oversteken, is niet per se effectief bij fietsen. Daarom is het belangrijk dat training gericht is op wat in een specifieke situatie daadwerkelijk helpt.

Daarnaast compenseren mensen niet alleen met hun ogen. Ook gedragsaanpassingen spelen een rol, zoals langzamer fietsen of langer wachten met oversteken. Dit geeft meer tijd om de omgeving te bekijken en weloverwogen beslissingen te nemen.

Wat betekent dit voor training?

Compensatietraining gaat niet zozeer over “meer kijken”, maar om “beter kijken”. Dit onderzoek biedt verdere onderbouwing voor adviezen die kunnen helpen bij mobiliteitstaken zoals lopen en fietsen, waaronder:

• het maken van grotere oogbewegingen;

• het scannen van een breder gebied;

• het toepassen van strategieën die passen bij de specifieke situatie;

• het afleren van ineffectieve kijkgewoonten. 

Ook andere strategieën, zoals het verminderen van de snelheid, kunnen bijdragen aan veilig gedrag in het verkeer. 

De rol van virtual reality

Met virtual reality kan veilig worden geoefend in nagebootste verkeerssituaties. Dat biedt belangrijke voordelen: het is veilig, herhaalbaar en situaties zijn nauwkeuriger instelbaar. Daarnaast maakt virtual reality het mogelijk om hemianopsie te simuleren bij mensen zonder zichtverlies, zodat spontane aanpassingen in kijkgedrag onderzocht kunnen worden.

Virtual reality kent echter ook beperkingen. Afstanden en snelheden worden anders ervaren en het gezichtsveld is kleiner dan in de echte wereld. Daarom is deze technologie vooral geschikt voor het oefenen van specifieke onderdelen, zoals het opmerken van andere weggebruikers of het omgaan met drukke verkeerssituaties. 

Boodschap

Hemianopsie hoeft geen belemmering te zijn om deel te nemen aan het verkeer. Met de juiste strategieën is het mogelijk om veilig te blijven lopen, fietsen en oversteken. Sommige mensen ontwikkelen deze strategieën vanzelf, maar vaak is gerichte training nodig. 

Belangrijk om te vermelden is dat de deelnemers aan dit onderzoek weinig bijkomende problemen hadden. Wanneer hersenletsel gepaard gaat met extra beperkingen, zoals meer tijd nodig hebben om te herkennen wat men ziet, kan hemianopsie een mogelijk veel grotere invloed hebben op de zelfstandigheid en veiligheid tijdens verplaatsen. 

Meer weten?

Eva Postuma verdedigt haar proefschrift “Scanning for Sight: Compensatory Scanning in Hemianopia during Mobility Tasks in Virtual Reality” op donderdag 19 februari in Groningen.

Lees het proefschrift van Eva Postuma 

Volg de verdediging van Eva’s proefschrift op 19 februari via de website van de Rijksuniversiteit Groningen.