Spelen met zintuigen: gewoon met wat je al in huis hebt

Voor ieder kind is spelen belangrijk, maar voor slechtziende of blinde kinderen is het extra waardevol. Het helpt hen de wereld te begrijpen door andere zintuigen te gebruiken, zoals voelen, horen, ruiken en proeven.

Marjo Nouwen, ontwikkelingstherapeut bij Visio, begeleidt al bijna veertig jaar kinderen met een visuele beperking. Thuis, op school en in groepen bij het Visio Kind & Jeugdcentrum Rotterdam. Ze deelt speeltips uit haar werk die je als ouder thuis kunt gebruiken.

Slechtziende en blinde kinderen ontdekken de wereld anders. Wat voor anderen vanzelfsprekend is, moet jouw kind vaak extra bewust ervaren. Neem bijvoorbeeld een speeltuin: “Een goedziend kind ziet van een afstandje dat de trap naar de glijbaan heel anders is dan de trap thuis. Ook ziet het hoe andere kinderen op een schommel klimmen en gaan zitten, iets wat heel anders werkt dan zitten op een gewone stoel.” vertelt Marjo. “Een slechtziend of blind kind mist die visuele informatie en moet dat soort dingen vaak stap voor stap zelf ontdekken. ”

Zelf ervaren is daarom ontzettend belangrijk. In de revalidatiegroepen van Visio doen kinderen spelenderwijs zulke ervaringen op. Ze gaan bijvoorbeeld naar de groenteafdeling van de supermarkt. “Daar ervaren kinderen dat een bloemkool heel anders aanvoelt dan een krop sla. Ook ontdekken ze dat een ui weer heel anders ruikt,” legt Marjo uit. “Door te voelen en te ruiken krijgt een kind een concreet beeld van wat iets is.” Na het bezoek kunnen de kinderen bij het Visio Kind & Jeugdcentrum in het speelwinkeltje zelf boodschappen doen en verder spelen.

Andere zintuigen bewust inzetten helpt kinderen bij de conceptontwikkeling: leren wat dingen zijn, hoe ze werken en hoe ze voelen. Het helpt ook om bijvoorbeeld geluiden te koppelen aan gebeurtenissen. Zo kan een kind leren om geluiden op afstand te duiden. Begin bijvoorbeeld met benoemen wat er gebeurt: “Hoor je? Achter in de klas valt een blokkentoren om.” Door zulke verbanden te leren leggen, krijgt een kind meer overzicht over wat er om hem of haar heen gebeurt.

Als kinderen hun zintuigen bewust inzetten, begrijpen ze ook beter wat er gebeurt in drukke ruimtes, zoals een kleuterklas, een gymzaal of een indoorspeeltuin. Dat overzicht stelt je kind gerust en maakt het makkelijker om mee te doen met spel. Niet alleen geluid helpt daarbij: ook door te ruiken, proeven en voelen kunnen kinderen informatie over hun omgeving verzamelen.

Duur speelgoed is vaak niet nodig

Veel ouders denken dat ze speciaal, aangepast speelgoed nodig hebben voor hun kind met een visuele beperking. Maar volgens Marjo kun je juist met gewone spullen uit huis al ontzettend veel doen: “Het is belangrijk dat je benoemt wat je kind ontdekt. Denk aan vormen en eigenschappen. Is iets rond of vierkant, groot of klein, hard of zacht? Zwaar of licht? Je kunt daar dan een spel omheen verzinnen. Bijvoorbeeld door het kind in de kamer te laten zoeken naar nog iets zachts.”

Voor kinderen met een visuele beperking zijn andere zintuigen extra belangrijk. Met deze spelletjes stimuleer je voelen, luisteren, ruiken en proeven.

Voelen

Voor kinderen met een visuele beperking is voelen (tastzin) een belangrijke manier om de wereld te ontdekken. Door materialen, vormen en structuren te voelen, leert je kind verschillen herkennen.

• Grabbelbak maken. Vul een bak met rijst, macaroni of bonen en verstop er kleine voorwerpen in. Laat je kind raden wat het gevonden heeft.

• Voellapjes. Knip lapjes van verschillende materialen, zoals stof, tapijt, pluche of zeil. Laat je kind voelen en dezelfde materialen bij elkaar zoeken.

• Verschillende materialen vergelijken. Vergelijk bijvoorbeeld een metalen lepel met een plastic lepel of een harde steen met een zachte knuffel.

• Sorteerspelletjes. Laat je kind voorwerpen op gevoel sorteren van klein naar groot.

Luisteren

Geluiden geven informatie over wat er om je heen gebeurt. Door bewust te luisteren, leert je kind waar iets gebeurt en hoe ver iets weg is.

• Geluidverstoppertje. Laat iemand zich verstoppen en geluid maken met bijvoorbeeld een piepballetje. Laat je kind zoeken op gehoor.

• Geluiden herkennen. Luister samen naar geluiden in huis, zoals een waterkoker, een krakende deur of een klok.

• Geluidspotjes maken. Vul potjes met rijst, knikkers of water (let op: goed afsluiten) en luister samen naar de verschillen

• Geluidenboekjes. Lees samen een boekje met geluiden en benoem wat je hoort.

Ruiken

Ook geuren kunnen veel vertellen over je omgeving. Door bewust te ruiken leert je kind verschillen herkennen.

• Geuren raden. Maak watjes met verschillende geuren, bijvoorbeeld koffie, parfum of kruiden. Laat je kind ruiken en raden wat het is.

• Geurenbingo buiten. Ga samen naar buiten en ontdek welke geuren je tegenkomt: bloemen, vers brood of gebakken patat.

• Ruiken bij het koken. Laat je kind ruiken aan kruiden, fruit of theezakjes en bespreek de verschillen.

Proeven

Met smaakspelletjes ontdekt je kind verschillen tussen smaken en leert het nieuwe dingen kennen.

• Blind proeven. Laat je kind met een blinddoek kleine hapjes proeven en raden wat het is.

• Smaak vergelijken. Proef bijvoorbeeld verschillende soorten fruit en bespreek wat zoet, zuur of fris smaakt.

Wat Marjo ouders vooral wil meegeven

Als Marjo één tip mag geven aan ouders, is het deze: “Blijf spelen met je kind en bied veel ervaringen aan. Je hoeft echt niet naar een pretpark of iets groots te organiseren,” zegt ze. “Juist in het gewone dagelijks leven zijn er heel veel interessante dingen te ontdekken.